f Varnak Thuthang Blogger Widgets

Varnak Thuthang Blog pin ang no in na muak si ung..... Pathian in Damnak, Tsimnak, Lawhdingnak, Thinnuamnak na pe tasen....
 
Showing posts with label Biaknak Lam. Show all posts
Showing posts with label Biaknak Lam. Show all posts

Sunday, 10 May 2015

Mother's Day mang dan Dangdun nak te pawl

0 Midang Ruat Daan



Mother's Day mang dan Dangdun nak te pawl

komkhawmtu : Nawn Thang



A. May 10 ah Mother's Day mang ram te pawl
1. Bahrain
2. India
3. Mexico
4. Pakistan
5. Saudi Arabia
6. El Salvador
7. Hong Kong
8. Malaysia
9. Oman
10. Qatar
11. Singapore

B. May zarh 2 nak Nipi ni ah Mother's Day mang ram te pawl
1. Belgium
2. Denmark
3. Italy
4. Turkey
5. Australia
6. Canada
7. Finland
8. Japan
9. United State

C. Ni dangdang ah Mother's Day mang ram te pawl
1. Argentina - October zarh 2 nak Nipi ni ah Mother's Day mang
2. Portugal   - May zarh 1 nak Nipi ni ah Mother's Day mang
3. Lebanon   - Spring Ni 1 nak ah Mother's Day mang
4. Serbia      - Christmas ma zarh 2 nak Nipi ni ah Mother's Day mang
5. Russia     - March zarh masa lam "Leivum pi Nute Ni" ah Mother's Day mang
6. Spain      - May zarh 1 nak Nipi ni ah Mother's Day mang
7. United Arab Emirates - March 21 ah Mother's Day mang
8. France    - May zarh dawltaber Nipi ni ah Mother's Day mang
9. Norway   - February zarh 2 nak Nipi ni ah Mother's Day mang
10. Ethiopia - Tsur (ruahsar hun) bo pohpoh phang Mother's Day mang

D. Mother's Day mang dan dangdun nak te pawl
1. Portugal & Spain - Tsa ten Mother's Day ah a Nu Rose paper ngo pe si. Biak inn hawh in Mary nenah lehsawng pe nak nei si.
2. French   - Mother's Day heh inn sungsang Suakni puai (Family Birthday) in mang
3. Mexico  - Puai dang te teh in Mother's Day ah Card mang tam sawn si
4. United States - Mother's Day ah Nu te zaumin(Bed) ah thawhlam(breakfast) pe si
5. Sweden - Red Cross ten Plastic Paper zuar atsia a ngahnak tangka te kheh innkaw tam te nenah mundang vak nak tuh in pe si.
6. Ethiopia - Ni 2 si ngawl lekhaw Ni 3 tian Mother's Day mang si
7. France   - Cake kheh papar bang mawi ngai in puah atsia Nute pe in ei dang si.

Reff//ESL library Canada

Wednesday, 11 June 2014

Pa Itnak

0 Midang Ruat Daan

                                           Pa Itnak
                            Ngantu: Saya Thian Za Uk

                Pa in tsanak te a it dan heh kei reltu phang hen a masa in Nu te’n tsate kelen in a tuamlawm dan te thaw pehzom dun in ngan kul veng si ti heh a thei tu khen tampi om tu in nang um sing. Nu te’n tsate a kelen dan thu thaw pehzom dun tsiar ngawl in heh Pa Itnak a thuk le a lian lam rel tuh heh mu theih nung ngawl si. Nu Itnak thuk in a lian bangpah in Pa Itnak khen heh thuk in lian si ngai si. Pa te’n tsate a Itnak heh Nu te’n tsate a It nak thaw santeh (khai khin) dun phang in dawm sawn doh bang in mi tampi ten thei veng si. Sipelh atsia Nu Itnak le Pa Itnak heh khat ta dam sawn le tam sawn doh ti’n heimah tsate hen khen theih nung ngawl si.

                 Nu te hen tsa (tsapa/tsanu) a pum sungah a tamber lakua(9) sung pai atsia, timi pai hun sung pin pan Pa te hen Nu pum sungah a om tsa te him dam no in levum khaw var Pathian thilpuah nak khum nung te mu in mang thei deve nak tuh in Nu te le pum sung ah a om tsa te taksa ah kul nak vitamins (tha) te ei thei, in thei le dam in a om thei nak tuh in a kul nak te hem a  lei thei nak tuh ti’n Sumpai (tangka) na se ngai in zei veng atsia Nu te von (pe) veng si. Nu te hen timi sumpai mang in pum sungah a om tsa te kinnak le dam no in nau a nei suak thei nak tuh in a taksa ah a kul vitamins (tha) ei in thapuah veng si.

                    Tsate himdam no in Nu pum sungpin sauk a tsia leivum khawvar Pathian puah nak thil kumnung te a mu thei deve zawh in, Pa te hen zii le tsate riikaam in lai ei tuh le van siltuh te om ngawl kha tu ti’n sumpai zei in zii le tsate tsawm veng si. Zii le tsa te ei tuh intuh zom reng in a om thei nak tuh sumpai zei in a tha a suah bek zo ngawl tsa nak te khen khang peper atsia kum a kim phang in mi bang thei deve nak tuh in tlawng te kai tsair leh lei si. Timi tlawngkai nak ah bo kul tuh sumpai le Inn sung sang ah nitin intuh eituh zom reng in nei thei nak tuh in sumapi zei in naper me men bek sileh ngawl len, sa-up lei phiat in sumpai zei in Nisa sen ker nuaiah a nei nak tha hem suah in naper atsia zii le tsa tsawm si. Bek zongawl in a theih tawmp le a ruat ban tawpnak tsian tsate vumah mailam nun dan tuh khen heh koih ham sak berh veng si. Tsate vumah a koih nak mailam tumtah nak kheh paan le ruat in timi tumtah nak kheh tsa nak te hen lawh ding in om ma lan lo Pa te hen a thazang nei nak hem suah atsia naper veng si.

                     Inn lam pin Nu te hen tsa nak te Pathian thu le la sung ah lam a huai bek zongawl in leivum ah minung nun dan tuh nunpung (zincimuh) zirh in om veng si. Pa te hen Nu te bang in Inn ah tsa nak te kiangah om reng ot ngai deve veng pelh na heh tsa te kungah om reng deve veng nak tuh hun heh a ngah ongkel ngawl si in zii le tsate ta sa-up lei phiat in a hun le a tha hem mang veng si. Khaw sung le kiang kap khaw ah zii le tsa te tsawm nak tuh sumpai muhar ze ongla phang hen Inn le lo, Zii le Tsate Inn ah zam atsai mundang ramdang ah sumpai zei in om veng si. Timi ah a ngah nak lamtsang te hem kheh tsate tlawngkai nak tuh in le Inn sung sang ah kul le sam nak hemah mang tuh in kuat leh leu veng si. Kei thei veng sak a si “Nu lum (sweet), pa al (salty)” tinak heh tsiang no in thei dang tu heh um sing. Pa Itnak heh a al (salty) si  ti’n ti phang hen thil dang si ngawl si. A ti nuam nak sawn heh sa-up leiphiat in zii le tsate tsawm in hun, thazang le a nunnak a mang nak thu lang tsiar nak si. Inn sungsangah harsa nak le tsa te vumah buainak a leng phang hen Pa te hen remrel (phisin) sak veng si. Epa tsa te vumah na Itnak heh tsawl ni nei ngawl ruunti lungbang pah si! Leivumah mi mithag ber Upat pe nak te tah in tsungnung in upat pe taak sawn si tsi. Tuni hen ah inn lamah a om Pa ti nak te hem le mundang ramdang ah a om Pa ti nak takhem vumah tsa nak te hen kei thinlung veksen (vaseng) thaw Upat nak Lianpi nang pe si ung.

Saturday, 10 May 2014

Nu Itnak

0 Midang Ruat Daan

                   Leivumah a om itnak te hem sungpin a lianber le a rei awh ber itnak heh “Nu in tsate a it nak” heh lianber si in, thil dang thaw heimah santeh theihnung ngawl Nu it nak heh tsa nak te hem in kei thei dangten nak situ heh um sing. Levum khaw var kei mu thei deve nak tuh ti’n a pailai in nase ngai in rim le harsanak te khen kih nom ngawl in a nunnak te tsian pe in tsate tsa nase ngai in zuam si. Timi heh keimah ni a tsate a it leita nak man sawn si.

                   Leivumah khaw var kei mu thei deve zawh a si si khen kei taksa vumah natnak in sisen, heihei no kei vumah keimah ni a siatsuah thei thilte a leng kha tu ti’n zan khen eihmu ngam ngawl in kei kiang pin ling leleu veng si. Tsimi bek zo ngawl a kang nemno sungah khawsik kha thei ti’n keimah ni tsawi veng si. Kei rikaam phang in si khen a ei ot pittseih nak thilte khen ei ngam nom ngawl in tsate’n ei sawn sawh aw ti’n tsate peveng si. Ni tin, sun tin, zan tin tawl ngawl in thu le la thaw a kelen bek zo ngawl sawngen nak thaw in kei dom so reng veng si. Milak ah kei leida thei deve nak tuh in kei kulnak te khen heimah a kut sungpin pe vut tuh a om ngawl pelh a si sikhen a tawk sak malan lo zei in tsate ta ti’n pe veng si. Kawzah in sim a thuk le a sang Nu ten tsate a it nak heh, tsanak te hen kawtin sim kei rul thei tuh? Leivum hen ah Nu it nak heh tsa nak te hen kei rul thei ni om tu ngawl si. Nu it nak heh awnkam in khen rel tselhnung ngawl bek zo ngawl lai in ngan a sisikhen leivum a om lainah in khen tham tu ngawl si.

                     Hunpha a nei nak hem le a mawi nak hem bo tsian in a it nak thaw tsate tuamlawm veng si. Nu it nak heh tipi thuanthum thaw santeh in rel bang tuk asin, timi tipi thuanthum kheh ti terkhat thaw bang veng lunbuk situ in um sing. Nu it nak heh sang in a thuk lei ta a si man in kawnai pin pan atsia kawtin tawp tu ti’n kei ruat le kam in kei rel pelh ta a sisikhen hei mah thei zonung ngawl si. Nu it nak hen kaw nai khaw zongah kei leng a si sikhen kei kelen reng veng si. Keimah ni hingtu Nu, tsate tsa in na sunglawi lei tsa lei vumah mi ming thang le mi hem a upat penakte tah in tuang tung sawn lai si ti. Tsa nak te hen kei thing lung vaseng thaw upat nak na pe si ung.

A Ngantu;
Dvl. Thian Za Uk (Bangalore)
                     le
Khng. Ang Za Mawi (Singapore)

Thursday, 6 March 2014

Naupang tetsa Khristian Tsimthiamnak (Christian Education for Children)

0 Midang Ruat Daan

A. Naupang tetsa Khristian Tsimthiamnak (Christian Education for Children)

            Khristian tsimzirnak kei ti nak heh hei ha? Khristian tsimzirnak (CE) naper tinak heh Khristian umnak ah rambun in Khristian te neinak "zirnak le kilkhawinak naper" (teaching ang nurturing ministry of the church) si si ti a veksen huap in ti theihnung si.

B. A lawhding Khristian tsimzirnak a si thei nak tuh a kul thil te pawl

1) Zirhnak le Zirnak a pehzom dan

• A rel ah rel menmen  heh zirhnak si ngawl si.
• Tawngta te zirnak a om ngawl a si lekhaw zirhtu saya relnak heh Awn bek si atsia zirhnak ti'n ko theihnung ngawl si.
• Zirnak (lesson) pakhat pkhat a zir ngah phang bek Zirhnak si ti Jacetot in ti si.

2) Khristian tsimzirnak Zirhnak le Zirnak ah tumtahnak theitsiangnak
• Theinak (knowledge) ---------Head
• Lungput(Attitude) ------------- Heart
• Pernak(Action) ---------------- Hand

3) Zirhtu te thei kulnak te pawl (Central Truth)
• Zirnak (lesson) a sung muril thei tu ( Understood of Central Truth)
• Zirnak (lesson) ah a sung muril kheh tawngta te nenah thuanthu/satehnak mang in reltsiang tu (Illustrate and explain the central truth)
• Zirnak (lesson) a sung muril ber thu heh vei khat reltsianglehnak nei tu (Repeat Central truth)
• Nintin nunnak ah mang thiam thei tu'n lamhuai/thazang pe (Apply the cenral truh)

4) Zirhtu in naupang te Ziaza thei kul (General Characteristic of Children)
• Sel/phe ot (very active)
• Lasa ot (Singing)
• Thuanthu (bible/leivum/puahtsop thuanthu) ngai ot (Curiosity)
• Zir ot nak thinlung nei
• Ma ta bek ruat (self-centered)
• Midang te vumah um/muang beih (very trustful)
• Relnak te thinlung sungah mithlam in sui thei (imagination)
• Mi thu tung mang
• Ziap nak deih

Note:
a. Naupang te ziaza theithiam sak in a pha nak lam khangso pi thei nak tuh kilkhawi thiam tu.
b. Naupang te Deihnak puahsak tahin a Kulnak te sawn puahsak heh CE zirhtu te naperthupi ngai pakhat si si.

6) Naupang pakhat le pakhat a bangdun ngawl sinak le a kulnak te theipi  tu.

7) Ma zirh nak naupang te neinak "Zir theinak thazang" theithiam tu.

8) Ma zirh nak naupang te a phe tam phang heita a phe ti thei kul

9) Lehsawng a phunphun pe thiam tu (Rewards)
    Naupang te nundan mawi a nei lelei theinak tuh ah zirhtu ten lehsawng a phunphun pe thiam kul si. Lehsawng phun-3

• Pawlkom lehsawng (social rewards) … mitmai dangda no in nihsan (smile), amah paan (eye contact), pom (hug), kutpek bengdun (hight-five), kut zungpi tung (thump up), nukset (handshake), ziap (statement of praise)
• Thilri lehsawng (Material rewards)  … Stickers, star chart, certificate, selnak (toys)
• Pervo tuangtung penak (privileges rewards) … class sung puah tuh deng tiar (choice of activity), naper pek (saya/mah naper bawm)

10) Daan (Discipline) upat thiam tu'n itnak thaw rel in.

12) Naupang te thu le la zirh phang aw-tawi mang thiam in.

13) Ma zirh nak naupang te zirhnak sungah tam doh a peh theinak tuh lampi zei thiam in. (Active Participation in Learing)

14) Naupang te thu a ngai zo hun a tsom ta hun mang thiam in.

      Naupang kilkhawi thiam te reldan naupang te thu ngai taktak hun te:
• KG            - minute 5-7 laklawh tian
• Primary    - 7-10 laklawh tian
• Junior       - 10-15 laklawh tian

15) Lawhding deuh theinak tuh zirh daan (effective teaching methode) te thei in mang thiam kul.

• Zanak bek in (hearing- verbel) - 10%
• Munak bek in (seeing- visual) - 60%
• Per/puahnak in(doing- stimulating)-90% luak le thinlungah taang si.

"I hear… I forgot; I see…I remember; I do… and I understand"(Ancient Chinese Proverb)

Note: Tsimita Beng ah zanak... Mit ah munak… Mah rori ah per/puahnak ti a sangsang in zirh thiam kul si.

C. Naupang zirh daan (Teaching Methods for Children)

1) La zirh
          La heh naupang te thinlung thatho tiartu pakhat si bekah zo ngawl Pathian itna thu zirhnak ah mual nei ngaingai si.
• Zirhnak naupang te kum thaw a kaih zirh tu
• Zir tuh lesson thaw a kaih singawl lekhaw ni tuangtsung ni thaw a kaih zirh thiam kul
• La zirh phang 1. Sa sak masa tu 2. La a dikbe reltsiangnak nei tu 3. La tsang tung tiar tu (Action tuh si lekhaw tung tiar tahlam ah piah sak thah tu) 4. La aw thaw zirh tu

2) Thuanthu rel
            Thuanthu thaw naupang te nenah Pathian thutak rel theihnung si. Tsimi bekzo ngawl naupangte nun daan le thinlung ziaza te thuanthu mangin zirh theihnung si.
• Zirhnak tawngta te kum thaw a kaih thuanthu deng tu
• Laisiar thahlam in rel tu ngawl. Phatak no timtuahnak nei tu.
• Thuanthu thaw a kaih Aw tawi mang tu.
• Veksen theitheih awntang mang tu.
• Thuanthu ah a rel nuam nak muril te thuanthu rel thah lamin reltsiangnak nei tu atsia a kul dandan in a muril reltsiangnak nei leh tu.

3) Kut thiam a phunphun
Kut thiam a phunphun tinak heh zuksuai, colour noih, thil aat, thil ben te tinuam nak si. Tsibang te pawl mang in laizirh lekhaw naupang te tsa nempinak tampi om si. Naupang te thuruat theinak le thil ti theinak tampi pe si.

4) Zuk
Beng bekah thungai si ngawlin mit thaw mu thei laizirh nak pakhat si.

A. Puan vumah zuk ben
• Rel tuh thuanthu phatak no thei masa kul.
• Thuanthu zuk a sangsang no in koih ham kul.
• Puan vumah zuk a phaber ben thei zuam tu.
• Thuanthu rel tseih laitum ah puan vuma zuk ben nak zuk te lim tuh ngawlin ralring tu.

B. Lainah zuk
• Zuk heh laizirh pan phang si maw, laitum ah si maw, a tselh pang si maw a kul dandan mang theihnung si.
• A liamsaak lesson te tianneih lehnak ah tampi nempi si.

5) Selnak (game)
• Bible thaw pehpar selnak le a dangdang selnak te naupang zirhnak ah mangthiam kul si.
• Sel dan tuh kimsek tsiang ngai no in rel masa tu.
• Bible thuanthu thaw thudong in selnak
• Mark pe sak tu
• A ning tian selpi tu ngawl
• Selnak manin rualpi te thaw naper dang thiamnak, mah le mah muangtawm nak thinlung, thuruat theinak, thungainak, taksa lam khangso nak te ngah tiar si.

Sunday, 3 February 2013

FATHER'S DAY THUANTHU

0 Midang Ruat Daan
                                                  FATHER'S DAY THUANTHU

I. Babylon ram ah

San thuanthu zir / ngantu (historian) te pawl in ‘‘Pa' Ni’ heh tuma a liamsaak kum thawng tilai ah Babylon ram ah mang pan ongla si ti si. A ngan daan bang a si lekhaw a liamsaak kum 4.000 laiah in Elmesu ti nak mi pakhat in Babylon aa a suak a pa ( his Babylonian father ) tsa  Clay thaw puah nak Card vumah ultsungnak le upatnak laitsang " Epa, na nenah damnak le sansangnak leng tasen " ti'n ngan si. Pa ultsungnak heh ramdang mun dangdang ahkhen ni le la bangdun ngawl pelh nakhaw san khat tselh san khat ah mang zom veng nak si.

II. Rome ram ah
Pa ultsungnak ni heh Roman ten khen Roman Daan bangin kum tin mang veng si. Khawtin ha a mang? Hei hun ah mang veng? tiheh tsiang ngai in thei ngawl pelhnakhaw kum tin February la sungah mang veng si ti si. Tselhphang ramdang te bang si ngawl in Roman ten Pa hem tsa ultsungnak pe ngawl si. A thi ongla Pa te tsa bek ultsungnak puah si.

III. Catholic Church ah

Catholic Church ten omnak ram ah Pa' Ni heh tuma pi in mang veng ongla si. Catholic ten amah ni Biak inn ah huaitu " Father " te ultsung nak tsa ni danglam ni ( Sepcial Day ) nei reng veng si. Catholic Calendar bang si lekhaw March 19 heh St. Joseph's Day si atsia me ni ah Pa' Ni mang veng si. Catholic ten timi bang in kumtin biaknak huaitu te ultsung nak ah mang veng si.

IV. US ram ah

Leitlun huap in kei mang veng nak Pa' Ni heh Sonora Smart Dodd ah penak : a hun, a nuamnak le a pumpenak, a tawknak harsanak tampi lek thei tsa a rahsuak si. Sonora heh US ram Spokane, Washingon ah om si'n suakpi unau pa 5 nei si. A it nak le a muang nak a Pa Mr, Willian Jackson Smart si atsia ram sung ral (a Civil War veteran) ralkap lun pakhat si. A it nak amah a hingtu a Nu heh a kum 16 ah siang ngawl ngai in a nun zam si. Timiphang a Pa William in a tsate tsa hei zongza harsa tuar in a zii naper hem sawng in a nunnak bo si.


Sonora, kum 27 (1909) a si phang Spokane, Washington aa Central Methodist Episcopal Church ah "Mother's Day Service" mangnak om atsia me Pawlpi ah khawm veng si. A ngai nak Mother's Day thurelnak ( Nu thupi daan le a pumpe daan ) thu a ngai ngah phang a nunnak musuah a tsia a nu naper hem zawngtu/phurtu  a it nak a Pa a mitthlam ah mu si. A mitti tsar thahlam in " Epa in tibang rori in keimah ittu " ti'n kap tum teih si. A tselhtang in tibang in thudong tawm nak nei si, " Nu ultsung om atsia a heita Pa ultsungnak om deve ngawl ha? " ti si. Mi tampi in Sonor ah thudongnak le a reelnak thu te heimah heisiar sak ngawl si om dang men si.

A tumtahnak le a limdiknak a tak rori in a leng thei nak tuh midang te donak hem poisa ngawl in Sonora in rampi uktu te sang thei nak tuh zuam daan a phunphun thaw mainor si. A zuamnak le harsanak a tuar nak te pawl van ah omtu Pathian om men thei ngawl in Spokane Ministerial Assosiation(SMA) le Young Men's Christian Assosiation (YMCA) te mang in bawm si. A masaber Pa' Ni khawm nak heh June 19, 1910, Spokane, Washington ah hmang si. June 5 heh Sonora pa suahni (birth-day) a si manin, me ni ah Father's Day mang tu ot pelh atsia huaitu te remtsang ngawl nak manin June 19 ah a mang nak si. Tibang deih ngawl tu le dotu tamngai om pelh napikhaw US ram sung khawpi hem le leivum mun hemah Pa ultsung ni karh perper si. US President Woodrow in khen ramsung le ram pulam te Pa ultsung ni a mu phangin kum 1916 in lungkimpinak ( Approved ) puah atsia amah le a inn sungsang ah upat nak thaw mang si. President Calvin Coolidge khen June la zarh 3 nak ( the third second of June ) ah Pa Ni situ si ti kum 1924 in mipi than si. A tumtahnak heh ' Pa le Tsate laklawh itnak khang/lian leilei thei nak tuh le Pa te naper a thupi daan lang tear nak tuh " ti si si.


Kum le hun liam in kum 1966 a leng phang President Lyndon Johnson in, ‘June la zarh 3 nak heh Father's Day si’ ti’n ram uktu te nenah thuthannak (presidential proclamation) a sign thuu nak puah si. President Richard Nixon in khen June thla zar 3 nak ah puah nak Pa Ni heh theng theihngawl, rampi ah lun tuh si ti kum 1972 ah nembet nak puah atsia US ram le ram dangdang ten Father's Day heh June zarh 3 nak ah tsungnung ngai in mang peh dang ten si.  Kum 1974 ah a zuamnak le a pumpenak te hem theisak nak thaw Sonora Smart Dodd he Founder of Father's Day sinak penak thaw ultsungnak pe si. Pa Ni a puahsak zawh kum 1978 ( a kum 96 ) ah van ah om a  it nak a Pa taktak thaw tawkdun tu in hawh si.

V. Leitlun hmun tinkim ah

US ram bek si ngawl in leivum mun hem ah Father's Day heh tsungnung ngai in le thupi tsan tak in kum tin mang veng si. Mi rek khat ten tangka, angnak Card, Neckties, Rose papar ( a sen heh  a nung lai Pa te tsa, a ngo heh a thi te tsa ) ti le thil dangdang lehsawng a phunphun thaw Pa ultsungnak pe veng si.